فراخ بايد زد ؛ پس به قوام و رنگ خون نظر كنند اگر سياه و غليظ است به قدر حاجت بگيرند و اگر سرخ و صاف است بند كنند . و بدانند كه اگر ماده از شدت غلظت برنمىآيد ، پس آن را به استحمام و ديگر تدابير ملطّفه به اصلاح آورند پس فصد نمايد . و جهت تنقيهء سودا به اسهال ، مآء الجبن كه آن را به افتيمون قوت داده باشند بنوشانند . و كذلك هر چه مخرج سودا بود و شديد الحرارت نباشد ؛ چون بنفشه و شاهتره و هليلهء كابلى و بسفايج و لب خيارشنبر و ترنجبين مطبوخ ساخته بدهند . و براى ادرار ، سكنجبين و ماء الشعير به ترتيبى كه بالا ذكر يافته نفع تمام دارد . و آنجا كه حرارت قوى نبود و ماده نضج يافته باشد ، سكنجبين با آب باديان تر ، كثير الاثر است . و اگر التهاب و حرارت بسيار بود ، از سكنجبين با آب كاسنى سبز و آب هندوانه و ديگر مبرّدات مرطّبه نفع دارد . و اگر مادهء تب غليظ بود و زمان طويل شده باشد ، بايد كه در روزهاى آسايش ، پنج مثقال گلقند يا شربت سكنجبين آميخته به آب گرم بدهند . و چون از اول بيمارى بيست روز گذشته باشد ، مبطوخ شاهتره و مطبوخ هليله توان داد . و ادرار بعد [ از ] اسهال بهتر عمل كند . و اگر از پس نوبت به حمام معتدل برند و چندانى كه ترى گرمابه اندر رگ‌ها و اندام‌هاى او اثر كند بدارند و عرق هنوز نيامده باشد كه برون آورند ، بدين تدبير خلط ، نرم و پخته شود . و اندر اول مرض ، به جگر و سپرز عنايت بايد كرد تا صلابت بدين‌ها نيفتد . و بعد از فصد ، گوشت مرغ و تيهو و گوسفند جوان كه در شورباى آن ماش مقشر و نخود نيم كوفته پخته باشند سود دارد با قتق آبكامه و آب تمر هندى و آب انارين . اگر ربع صفراوى « 1 » بود ، نخستين ، به تبريد و ترطيب مبالغه فرمايند . و جهت اين كار ، آب كشك و جو « 2 » و شيره خرفه و تخم خيارين و سكنجبين و جز آن هرچه لايق باشد بدهند . و در ابتدا براى تليين طبع ، طبيخ بنفشه و آلو و سپستان و مويز و بيخ مهك و تخم كاسنى و مغز فلوس آميخته مناسب است . و كذلك شربت گل مكرر و شربت بنفشه و ماء الجبن . و بعد از گذشتن بيست روز از اول مرض ، مطبوخ هليله كه در او افتيمون و سنا و تمر هندى و شاهتره و بنفشه باشد سود دارد . و درينجا حمام بعد [ از ] نضج ، نفع دهد .

--> ( 1 ) . معالجات واعظى : Bilious quartan fever . ( 2 ) . در نسخه‌ها چنين بود اما مىتواند « كشك جو » باشد يا به همين شكل و در هر دو حالت مبرّد و مرطّب هستند و غرض حاصل مىشود . م .